دکتر مهدی کریمی تفرشی

روزنامه آسیا-نان، قوت غالب و از اساسی‌ترین اقلام غذایی در سبد خانوار ایرانی است. اهمیت آن نه تنها به دلیل تأمین کالری، بلکه به خاطر نقش تاریخی و فرهنگی‌اش در زندگی روزمره ما بر کسی پوشیده نیست. سال‌هاست که بازار نان در ایران با چالش چندنرخی بودن دست و پنجه نرم می‌کند، چالشی که نه تنها به سردرگمی مصرف‌کننده منجر شده، بلکه زمینه‌ساز تخلفات، هدررفت منابع و کاهش کیفیت نان نیز بوده است. حال، با توجه به بحث‌های اخیر و تأکید مسئولان صنفی، ضرورت تک‌نرخی شدن نان بیش از پیش احساس می‌شود. اما چرا این موضوع تا این حد حیاتی است؟

سیستم فعلی که در آن آرد یارانه‌ای با قیمتی بسیار پایین‌تر از نرخ واقعی به نانوایی‌ها اختصاص می‌یابد، در کنار عدم اجازه برای افزایش منطقی قیمت نان، مشکلات عدیده‌ای را به وجود آورده است. این تضاد، فشار مالی شدیدی به نانوایان وارد می‌کند که برای جبران هزینه‌های فزاینده تولید (از جمله دستمزد کارگر، انرژی و استهلاک تجهیزات)، ناچار به روی آوردن به روش‌هایی مانند فروش نان‌های خاص (مانند کنجدی یا سبوس‌دار) با قیمت‌های بالاتر یا حتی کاهش کیفیت برای سود بیشتر می‌شوند.

اما پیامد اصلی و ویرانگر این سیستم، ایجاد رانت و انحراف یارانه است. آرد ارزان‌قیمت که قرار است نان ارزان را به سفره مردم برساند، به دلیل نبود شفافیت در نظام توزیع و قیمت‌گذاری، گاهی به جای مصرف واقعی، به بازارهای غیرمجاز یا مصارف غیرمرتبط سرازیر می‌شود. این یعنی یارانه‌ای که دولت برای کمک به اقشار کم‌درآمد می‌پردازد، به جای رسیدن به مصرف‌کننده نهایی، در میانه راه هدر رفته یا به جیب دلالان می‌رود. این وضعیت، علاوه بر ایجاد فساد اقتصادی، به عدم عدالت در توزیع منابع نیز دامن می‌زند.

با حذف قیمت‌های دوگانه، فرآیند قیمت‌گذاری نان شفاف‌تر شده و امکان نظارت دقیق‌تری بر عملکرد نانوایی‌ها فراهم می‌شود. این امر به کاهش تخلفاتی نظیر گران‌فروشی و کم‌فروشی کمک شایانی خواهد کرد. با وجود مزایای آشکار، اجرای طرح تک‌نرخی شدن نان با چالش‌هایی نیز همراه خواهد بود. مهم‌ترین چالش، مدیریت صحیح و کارآمد پرداخت یارانه مستقیم به مردم است تا از سوءاستفاده و تورم احتمالی جلوگیری شود. همچنین، نیاز به فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی گسترده برای توجیه مردم و نانوایان نسبت به تغییرات و مزایای آن ضروری است.

با این حال، به نظر می‌رسد که اجماع عمومی در میان کارشناسان و مسئولان صنفی بر سر ضرورت این تغییر وجود دارد. تک‌نرخی شدن نان، نه تنها یک راهکار اقتصادی، بلکه یک گام مهم در مسیر برقراری عدالت اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی مردم است. امید است با برنامه‌ریزی دقیق، نظارت مستمر و همکاری تمامی بخش‌ها، این طرح دیرینه به مرحله اجرا برسد و نانی با کیفیت و با قیمتی عادلانه بر سر سفره‌های مردم ایران قرار گیرد.

دکتر مهدی کریمی تفرشی، پژوهشگر دیپلماسی اقتصادی

آسیانیوز