دکتر مهدی کریمی تفرشی 

روزنامه آسیا-نوسانات شدید قیمت محصولات پروتئینی (مرغ، گوشت قرمز، تخم‌مرغ) در ایران، نتیجه‌ ترکیبی از مشکلات ساختاری، سیاست‌های ارزی، مدیریت توزیع و وابستگی شدید به واردات نهاده‌های دامی است. این گرانی‌ها نه تنها فشار مضاعفی بر قدرت خرید مردم و سفره خانوارها وارد کرده، بلکه سرانه مصرف پروتئین را به شدت کاهش داده و امنیت غذایی کشور را به خطر انداخته است. بخش اعظم هزینه تمام‌شده تولید محصولات پروتئینی (تا ۷۰ الی ۸۰ درصد برای مرغ و دام) مربوط به نهاده‌های دامی (ذرت، سویا، جو) است که ایران در تأمین آن وابستگی بالایی به واردات دارد. 

گره اصلی، تأمین ارز و ترخیص به موقع این کالاها از گمرکات است. سیاست ارزی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که تولیدکنندگان بتوانند با پیش‌بینی‌پذیری لازم نهاده‌های خود را تأمین کنند و نگران توقف ثبت سفارش یا تخصیص ارز نباشند. یکی از دلایل اصلی گرانی نهایی برای مصرف‌کننده، وجود شکاف قیمتی بالا بین قیمت درب مزرعه/کشتارگاه و قیمت خرده‌فروشی است که ناشی از ضعف در شبکه توزیع و حضور دلالان است. افزایش ذخایر استراتژیک و آزادسازی به‌موقع آن‌ها در زمان اوج تقاضا (مانند اعیاد و پایان سال) و یا کمبودهای فصلی (مانند تأثیر خشکسالی بر دام سبک)، می‌تواند نوسانات قیمتی را کنترل کند.

با توجه به این‌که گوشت مرغ، تخم‌مرغ و شیر جزو کالاهای ضروری و گوشت قرمز کالای لوکس محسوب می‌شود، می‌توان با مدیریت قیمت کالاهای جانشین (مثلا مرغ به جای گوشت قرمز)، الگوهای مصرف را به سمت محصولات ارزان‌تر هدایت کرد و فشار را از روی بازارهای خاص کاهش داد. به‌جای تزریق صرف یارانه نقدی، که خود یکی از عوامل افزایش تورم عمومی است، تخصیص کالابرگ الکترونیک یا کارت‌های خرید هدفمند برای محصولات پروتئینی، یک راهکار مؤثر برای تضمین دسترسی دهک‌های کم‌درآمد به این محصولات ضروری است. این اقدام مستقیما سرانه مصرف را افزایش داده و امنیت غذایی را تقویت می‌کند.

کنترل قیمت محصولات پروتئینی تنها با بگیر و ببندهای مقطعی محقق نمی‌شود. نیاز به یک رویکرد پایدار و کلان‌نگر است که سه عامل کلیدی را مدیریت کند: ثبات در تخصیص ارز، اصلاح ساختار توزیع نهاده و محصول، و حمایت هدفمند از مصرف‌کننده (با کالابرگ)بدون حل مشکل مزمن نهاده‌های دامی، هر تلاشی برای کنترل قیمت در سطح بازار محکوم به شکست است و در نهایت به کاهش تولید داخلی و حذف مرغداران و دامداران خواهد انجامید.

دکتر مهدی کریمی تفرشی، پژوهشگر دیپلماسی اقتصادی

آسیانیوز