دکتر مهدی کریمی تفرشی
روزنامه آسیا-در جهان امروز یک ایده در ذهن یک پژوهشگر میتواند مسیر یک صنعت را تغییر دهد. صنایع دانشبنیان، روایت تازهای از تولید و خلق ثروت در اقتصاد قرن جدید هستند. اقتصاد جهان در حال تجربه تغییری عمیق در تعریف مفهوم ثروت است. قرنها منابع طبیعی، زمین، نیروی کار گسترده و ظرفیتهای صنعتی، مهمترین پایههای قدرت اقتصادی کشورها به شمار میرفتند، اما در دهههای اخیر، عنصر دیگری به مرکز این معادله وارد شده است: دانش. امروز کشورهایی که توانایی تولید فناوری، تبدیل ایده به محصول و ایجاد ارزش از اندیشههای انسانی را دارند، در مسیر تازهای از رقابت اقتصادی قرار گرفتهاند.
صنایع دانشبنیان در چنین فضایی، یکی از مهمترین نشانههای تحول در ساختار اقتصادی جهان هستند. این صنایع بر پایه ترکیب علم، فناوری و خلاقیت شکل میگیرند و برخلاف بسیاری از مدلهای سنتی تولید، ارزش اصلی خود را از توانایی حل مسئله به دست میآورند. یک شرکت دانشبنیان ممکن است با تعداد محدودی نیروی متخصص، محصولی تولید کند که اثر اقتصادی آن با مجموعههای بزرگ صنعتی قابل مقایسه باشد. همین ویژگی، نگاه کشورها به توسعه اقتصادی را تغییر داده و سرمایهگذاری بر نیروی انسانی، تحقیق و نوآوری را به یکی از پایههای قدرت ملی تبدیل کرده است.
برای ایران نیز حرکت به سمت اقتصاد دانشبنیان، یک انتخاب راهبردی است. کشوری با جمعیت جوان، ظرفیتهای علمی گسترده و هزاران پژوهشگر و متخصص، امکان حضور مؤثر در زنجیرههای جدید اقتصادی را دارد. با این حال، فاصله میان تولید علم و تبدیل آن به ثروت همچنان یکی از موضوعات مهم در مسیر توسعه فناوری محسوب میشود. دانشگاهها سالها محل تولید دانش بودهاند، اما زمانی این دانش میتواند به موتور محرک اقتصاد تبدیل شود که مسیر ارتباط میان مراکز علمی، بخش تولید و بازار تقویت شود.
تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که شکلگیری یک اقتصاد دانشبنیان، تنها با افزایش تعداد شرکتهای فناور اتفاق نمیافتد. پشتوانه اصلی این تحول، مجموعهای از سیاستهای هماهنگ است. از حمایت از پژوهشهای کاربردی گرفته تا ایجاد فضای مناسب برای سرمایهگذاری، تسهیل مسیر ورود محصولات نوآورانه به بازار و شکلگیری ارتباط پایدار میان صنعت و مراکز علمی. شرکتهای دانشبنیان برای رشد، به محیطی نیاز دارند که ایده در آن بتواند از مرحله آزمایش عبور کند و به محصولی رقابتپذیر تبدیل شود.
یکی از مهمترین چالشها در این مسیر، فاصله میان ارزش علمی یک ایده و امکان تجاری شدن آن است. بسیاری از طرحهای نوآورانه ممکن است در مرحله پژوهش موفق باشند، اما برای ورود به بازار سرمایه، مدیریت حرفهای، شناخت نیاز مشتری و برنامهریزی دقیق نیاز دارند. تبدیل یک دستاورد علمی به یک محصول اقتصادی، مسیری پیچیده است که علاوه بر تخصص فنی، به مهارتهای مدیریتی و شناخت فضای کسبوکار نیز وابسته است.
اینجاست که نقش نیروی انسانی متخصص اهمیت ویژهای پیدا میکند. در اقتصاد جدید، مهمترین دارایی بسیاری از شرکتهای دانشبنیان گروهی از انسانهای خلاق هستند که توانایی خلق راهحلهای تازه دارند. حفظ و تقویت این سرمایه انسانی، یکی از مهمترین وظایف سیاستگذاران اقتصادی است، زیرا مهاجرت نخبگان یا کاهش انگیزه فعالیتهای علمی و فناورانه میتواند بخشی از ظرفیت توسعه آینده را تحت تأثیر قرار دهد.
صنایع دانشبنیان همچنین میتوانند نگاه تازهای به مفهوم تولید داخلی ایجاد کنند. بسیاری از ارزشمندترین محصولات جهان از الگوریتمها، نرمافزارها، فناوریهای زیستی، سامانههای هوشمند و راهکارهای نوآورانه شکل میگیرند. کشورهایی که این تحول را درک کردهاند، تلاش میکنند سهم بیشتری از اقتصاد آینده را به دست آورند. صنایع دانشبنیان، تصویری تازه از رابطه میان انسان، فناوری و اقتصاد ارائه میکنند. در این تصویر، یک ایده میتواند به یک محصول تبدیل شود، یک گروه کوچک از متخصصان میتوانند صنعتی تازه ایجاد کنند و یک راهحل نوآورانه میتواند بر بخشی از مشکلات پیچیده جامعه اثر بگذارد.
این همان تغییری است که اقتصاد قرن جدید را شکل میدهد. در دوران معاصر، دانش، به یکی از مهمترین سرمایههای ملتها تبدیل شده است. نگاه به آینده نشان میدهد که توسعه پایدار، بیش از گذشته به توانایی کشورها در خلق ارزشهای جدید وابسته است. منابع طبیعی و ظرفیتهای سنتی همچنان اهمیت دارند، اما مزیت رقابتی اصلی در جهان آینده، در اختیار کسانی خواهد بود که بتوانند از اندیشه، خلاقیت و فناوری برای ساختن فرصتهای تازه استفاده کنند.
دانش، سرمایه قرن جدید است. دانش، برخلاف بسیاری از منابع دیگر با استفاده بیشتر کاهش پیدا نمیکند؛ بلکه با آموزش، تجربه و نوآوری رشد میکند. مسیر پیشرفت صنایع دانشبنیان، در حقیقت مسیر تبدیل تواناییهای انسانی به قدرت اقتصادی است. باید باور داشته باشیم که صنایع دانشبنیان میتوانند نقش مهمی در آینده تولید، اشتغال و جایگاه ایران در اقتصاد جهانی ایفا کنند./آسیانیوز
دیدگاه خود را بنویسید