پروفسور سیدحسن امین

روزنامه آسیا-توسعه در همه ابعادش چه اقتصادی، چه فرهنگی و چه سیاسی از اهداف درازمدت ایران از اصلاحات عباس میرزا و امیرکبیر گرفته تا امروزه روز بوده است. ما به‌رغم پیشینه غرورآفرین تمدن دوازده هزار ساله‌مان تا امروز هنوز از قافله کشورهای توسعه‌یافته عقب مانده‌ایم. تا دهه ۱۹۶۰ در ادبیات توسعه، ایران رسما یک کشور عقب‌مانده و توسعه‌نیافته  underdeveloped country تعریف می‌شد. بعد از بالا رفتن قیمت نفت با توجه به برنامه‌ریزی‌های سازمان برنامه و بودجه ایران را کشوری درحال توسعه developing country تعریف کردند، اما این تعریف فقط ناظر به توسعه اقتصادی بود، چون در واقع و در میدان مشارکت سیاسی و مطالبه حقوق شهروندی و حتی دفاع از منافع ملی دهن‌کجی به نظام سیاسی وقت تلقی می‌شد و سر و کار منتقدان به کمیته مشترک، زندان و دادرسی ارتش می‌افتاد. 

نتیجه تأکید بر توسعه اقتصادی بدون توجه به الزامات اجتماعی و سیاسی آن به انقلاب ۱۳۵۷ و سرنگونی رژیم شاهنشاهی منتهی شد. رهبران انقلاب با الهام از تعبیر عرفانی مولانا در مثنوی که «این‌همه علم بنای آخور است» گفتند که اقتصاد مال خر است! یعنی انسان در این زندگی دنیا باید فراتر از حیوانات که فقط دنبال خوردن و چریدن آمد، بیندیشد و طالب معنویت و حقیقت باشد؛ و حب الدنیا رأس کل خطیئه.

ساده‌زیستی و فقر تقدیس می‌شد و نفس رفاه و زندگی مرفه عیب شمرده می‌شد. اما بالاخره پس از پایان جنگ هشت‌ساله حاکمیت اقناع شد که باید برنامه‌ای برای سازندگی و توسعه داشته باشد؛ چیزی که تمام جهان و همه جهانیان چه در بخش عمومی و چه در بخش خصوصی و چه در جامعه مدنی و نهادهای مردمی و غیردولتی به آن می‌اندیشند.

من سال‌های مدید عضو هیأت مدیره و نماینده اسکاتلند و ایرلند شمالی در حرکت جهانی توسعه World Development Movement مستقر در لندن بودم که بعدها نام خودش را به عدالت جهانی همین‌اکنون Global Justice Now تغییر داد و یک سال هم، کنفرانس سالانه‌ این حرکت جهانی را در دانشگاه متبوع خودمGlasgow Caledonian University که آنجا استاد تمام صاحب کرسی دائمی بودم، برگزار کردم و سخنران کلیدی آن کنفرانس هم جان اسمیت John Smith رهبر فقید حزب کارگر بریتانیا بود. 

در عظمت کار این حرکت جهانی توسعه همین بس که در همان سال و همان سخنرانی رهبر حزب کارگر در دانشگاه ما تعهد کرد که اگر حزب او در انتخابات برنده شود، درصد بیشتری از درآمد سرانه بریتانیا را به کمک به کشورهای کم‌توسعه اختصاص خواهد داد. 

چند سال بعد کابینه بریتانیا بخشی از کمک به اندونزی را با ترتیبات غیرمستقیم طوری صورت داده بود که آن کمک مالی بریتانیا هزینه خرید تسلیحات به وسیله دولت اندونزی از کارخانه‌های اسلحه‌سازی بریتانیا شود. سازمان مردم نهاد توسعه جهانی از این بابت علیه دولت بریتانیا اعلام جرم کرد و وزیر مسئول را در دادگاه عالی لندن به محاکمه کشانید و وزارتخانه‌اش را محکوم کرد، در حالی که شاکی یک سازمان مردم‌نهاد غیردولتی بیش نبود.

کشور بریتانیا و همسایگانش در اروپای غربی را به این دلیل کشور توسعه‌یافته می‌دانند که یک سازمان مردم‌نهاد بی‌زور و بی‌زر می‌تواند با استفاده از قانون و دادگاه، حکومت کشوری را که تا هفتاد سال پیش بزرگترین امپراتوری جهان بود، به دادگاه بکشاند و با ارائه سند و دلیل وزیر کابینه مستقر را محاکمه و محکوم کند. 

من نمی‌دانم که امروز ایران عزیز ما توسعه‌نیافته یا در حال توسعه شناخته می‌شود، اما می‌دانم که ایران به توسعه – توسعه‌ای متوازن و پایدار- نیاز دارد./آسیانیوز