در این قسمت برنامه «شوالیههای سرمایهگذاری در ایران» با دکتر مهدی کریمی تفرشی، ظرفیتهای صنعت وگان در ایران، تغییر الگوی مصرف مواد غذایی، ضرورت توجه به محصولات گیاهمحور، بحران منابع آب و فرصتهای اقتصادی این صنعت بررسی شد. در این برنامه، مهندس کبیریان، رئیس مجموعه وگان اتاق بازرگانی، با تشریح روند شکلگیری کمیسیون وگان ایران و تحولات بازار جهانی این محصولات، بر ضرورت توجه تولیدکنندگان و سرمایهگذاران ایرانی به این بازار رو به رشد تأکید کرد.
کمیسیون وگان ایران چگونه شکل گرفت؟
کبیریان در ابتدای این گفتوگو با اشاره به فعالیت گروههای مختلف در حوزه تغذیه، بیماری و سلامت گفت جمعیت قابلتوجهی از مردم ایران به دلایل مختلف به گیاهخواری روی آوردهاند؛ از بیماری و حساسیت گرفته تا باورهای شخصی، سبک زندگی و فعالیتهای ورزشی.
به گفته او، با وجود حضور این گروهها در جامعه، پیش از سال ۱۴۰۱ تشکل مشخصی برای پیگیری مسائل مرتبط با گیاهخواری و محصولات وگان وجود نداشت. در سال ۱۴۰۱ در انجمن ارگانیک ایران، زیر نظر اتاق بازرگانی ایران، موضوع تشکیل این تشکل مطرح شد و با رأی اعضا به تصویب رسید.
پس از آن نیز فراخوانی برای فعالان و تولیدکنندگان محصولات وگان در کشور منتشر شد و تشکیل این تشکل با رأی اعضا مورد تأیید قرار گرفت. به این ترتیب، کمیسیون وگان ایران زیر نظر انجمن ارگانیک ایران شکل گرفت.
وگان فقط یک رژیم غذایی نیست
کبیریان با تأکید بر اینکه وگان را نباید صرفاً معادل تغذیه گیاهی دانست، این مفهوم را نگاهی گستردهتر به سبک زندگی و رابطه انسان با محیط زیست و حیوانات توصیف کرد.
به گفته او، در رویکرد وگان، موضوعاتی مانند استفاده از جایگزینهای گیاهی و کاهش وابستگی به مصرف محصولات حیوانی مورد توجه قرار میگیرد. این دیدگاه همچنین به نحوه نگهداری و پرورش حیوانات در صنعت دامپروری و شرایط زندگی آنها توجه دارد.
او با اشاره به توسعه دامپروری صنعتی، بر ضرورت توجه بیشتر به ملاحظات اخلاقی و زیستمحیطی در این صنعت تأکید کرد و معتقد بود عادی شدن برخی رویهها نباید به معنای نادیده گرفتن پیامدهای آنها باشد.
صنعت وگان؛ فراتر از یک ترند اخلاقی
یکی از محورهای اصلی این گفتوگو، ظرفیت اقتصادی صنعت وگان در جهان بود. کبیری با اشاره به رشد سریع صنایع گیاهمحور گفت این جریان دیگر صرفاً یک ترند اخلاقی نیست و میتواند یک سرمایهگذاری بلندمدت با ظرفیت اقتصادی قابلتوجه باشد.
بر اساس آمار مطرحشده در برنامه، بازار جهانی غذای وگان در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰ میلیارد دلار برآورد شده و پیشبینی میشود این بازار تا سال ۲۰۳۴ به بیش از ۵۵ میلیارد دلار برسد؛ رقمی که نشاندهنده نرخ رشد ترکیبی حدود ۱۰ درصدی است.
در کنار غذای نهایی، بازار مواد اولیه و ترکیبات مورد استفاده در محصولات وگان نیز ظرفیت اقتصادی قابلتوجهی دارد. همچنین بازار پروتئینهای گیاهی و جایگزینهای گیاهی گوشت با سرعت در حال رشد است و پیشبینی مطرحشده در برنامه، ارزش این بازار را تا سال ۲۰۳۴ حدود ۱۰ میلیارد دلار عنوان میکند.
سهم ایران از بازار وگان هنوز مشخص نیست
در مقابل، اطلاعات دقیق و جامعی درباره سهم ایران از بازار جهانی وگان در دسترس نیست. کبیری علت این مسئله را نبود تشکل تخصصی در این حوزه تا سالهای اخیر عنوان کرد.
به گفته او، یکی از برنامههای کارگروههای کمیسیون وگان ایران، جمعآوری اطلاعات و تدوین آمار دقیق درباره وضعیت این صنعت در کشور است؛ موضوعی که میتواند تصویر روشنتری از ظرفیت بازار داخلی و جایگاه ایران در این حوزه ارائه کند.
بحران آب؛ یک دلیل جدی برای تغییر الگوی تولید غذا
بحران آب ایران یکی دیگر از محورهای مهم این گفتوگو بود. کبیری با اشاره به شرایط اقلیمی کشور گفت محدودیت منابع آب میتواند ضرورت بازنگری در الگوی تولید و مصرف مواد غذایی را بیش از گذشته مطرح کند.
بر اساس آمار ارائهشده در برنامه، بیش از ۸۰ تا ۸۸ درصد مصرف آب تجدیدپذیر کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود و بخش قابلتوجهی از این مصرف نیز به تولید علوفه و خوراک دام اختصاص دارد.
در نتیجه، بخشی از منابع محدود آبی کشور به تولید پروتئین حیوانی اختصاص پیدا میکند. از دیدگاه مطرحشده در برنامه، فشار بر منابع آب، کاهش ذخایر سطحی و افت سطح آبهای زیرزمینی نشان میدهد ادامه الگوهای فعلی تولید داممحور با چالش پایداری مواجه است.
ارتباط صنعت وگان با محیط زیست
تأثیر الگوهای تولید غذایی بر محیط زیست نیز از دیگر محورهای بحث بود. دامپروری در سطح جهانی با انتشار گازهای گلخانهای همراه است و به همین دلیل، تغییر تدریجی الگوی مصرف و افزایش سهم محصولات گیاهی میتواند در کاهش فشار زیستمحیطی نقش داشته باشد.
کبیریان تأکید کرد که منظور از این تغییر، کنار گذاشتن ناگهانی الگوهای موجود نیست، بلکه میتوان با انتقال تدریجی بخشی از مصرف به سمت محصولات گیاهی و افزایش بازده تولید این محصولات، مصرف آب و انتشار گازهای گلخانهای را کاهش داد.
تغییر تقاضای مصرفکننده در صنعت غذا
در بخش دیگری از برنامه، تغییر معیارهای مصرفکنندگان در صنعت غذا مورد توجه قرار گرفت. به گفته کبیری، در گذشته تمرکز تولیدکنندگان بیشتر بر ویژگیهایی مانند طعم، نتیجه نهایی و ظاهر محصول بود، اما امروز گیاهی بودن و سلامت محصول به یکی از مهمترین ویژگیهای مورد توجه بازار تبدیل شده است.
رواج عباراتی مانند «غذای سلامت»، «کافه سلامت» و «رستوران سلامت» در سطح شهر نیز بهعنوان نشانهای از افزایش توجه جامعه به این موضوع مطرح شد.
از این منظر، تولیدکنندگان صنایع غذایی باید تغییرات تقاضا را جدی بگیرند؛ چرا که افزایش تقاضا برای محصولات سالم، طبیعی و گیاهی میتواند زمینه توسعه بازار این محصولات را فراهم کند.
سلامت؛ مؤلفهای که پس از کرونا پررنگتر شد
کبیریان همچنین به افزایش توجه به سلامت پس از همهگیری کرونا اشاره کرد. در شرایط جدید، صرفاً خوشطعم یا زیبا بودن محصول برای بخشی از مصرفکنندگان کافی نیست و سلامت، ترکیبات محصول و تأثیر آن بر بدن نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
این تغییر نگاه، تنها به مواد غذایی محدود نمانده و در حوزههایی مانند لوازم آرایشی نیز توجه به محصولات با پایه گیاهی افزایش یافته است؛ موضوعی که نشاندهنده گسترش تقاضا برای محصولات گیاهمحور در حوزههای مختلف مصرفی است.
استاندارد وگان در ایران تدوین شد
یکی از اقدامات مهم انجامشده در این حوزه، تدوین استاندارد وگان عنوان شد. کبیری گفت نخستین استاندارد وگان به صورت برونسپاری تدوین و به سازمان ملی استاندارد ارائه شده است.
به گفته او، این استاندارد در فرآیند بررسی بدون تغییر تصویب شده و در حال حاضر استاندارد محصولات وگان در کشور وجود دارد. در چارچوب این استاندارد، واژه «وگان» به «گیاهی مطلق» تبدیل شده است.
با این حال، مرحله صدور گواهی و اجرای فرآیند مربوط به آن هنوز در سازمان استاندارد تکمیل نشده است؛ موضوعی که تکمیل آن میتواند امکان استفاده رسمی تولیدکنندگان و صنعتگران از این استاندارد را فراهم کند.
برگزاری سمینارها و جشنوارههای وگان
مهندس کبیریان در پایان با اشاره به فعالیتهای انجامشده در این حوزه، برگزاری سمینارها، همایشها و جشنوارههای مرتبط با وگان را از دیگر اقدامات این مجموعه عنوان کرد و گفت این برنامهها ادامه خواهد داشت.
دکتر کریمی تفرشی در جمعبندی این گفتوگو با اشاره به افزایش توجه جوانان به ورزش، غذاهای طبیعی و تغذیه سالم، گفت بخشی از جامعه علاوه بر سالم بودن غذا، به ویژگیهای دیگری مانند طبیعی، ارگانیک و وگان بودن آن نیز توجه میکند.
او با اشاره به دشواری رعایت رژیم وگان در ابتدای مسیر، گفت برای افرادی که این سبک غذایی را انتخاب کردهاند، به مرور این شیوه میتواند به عادت و بخشی از فرهنگ زندگی تبدیل شود.
دیدگاه خود را بنویسید