دکتر مهدی کریمی تفرشی
روزنامه آسیا-جوانان امروز در بین فشارهای اقتصادی، دغدغههای اجتماعی و ابهام نسبت به آینده، بیش از هر زمان دیگری به فرصت، اعتماد و امکان اثرگذاری نیاز دارند. نسل جوان هر جامعه تصویری از آینده در خود دارد. کیفیت زندگی، فرصتهای پیشرو، رابطه جوانان با جامعه و میزان اعتمادی که به فردا دارند، نشانههایی از وضعیت اجتماعی یک کشور هستند.
جوان ایرانی در سالهای اخیر با فشارهای گوناگونی روبهرو بوده است. افزایش هزینههای زندگی، دشواری دسترسی به مسکن، نگرانی درباره اشتغال و درآمد و پیچیدهتر شدن تصمیمگیری درباره آینده، بخش مهمی از دغدغههای این نسل را تشکیل میدهد. بسیاری از جوانان برای ساختن یک زندگی معمولی، انرژی و زمان زیادی صرف میکنند و همین مسئله میتواند احساس فرسودگی ایجاد کند. دورهای از زندگی که باید با تجربه، یادگیری، ساختن و کشف فرصتها همراه باشد، در مواردی به دورهای برای مدیریت مداوم نگرانیها تبدیل شده است.
این وضعیت زمانی جدیتر میشود که فشار اقتصادی با احساس بیاثر بودن همراه شود. انسان زمانی برای آینده انرژی میگذارد که میان تلاش امروز و نتیجه فردا رابطهای قابل مشاهده ببیند. جوانی که تحصیل میکند، مهارتی میآموزد، شغلی را آغاز میکند یا برای راهاندازی کسبوکار تلاش میکند، انتظار دارد این تلاش بتواند جایگاه او را در زندگی تغییر دهد. هر اندازه این رابطه مبهمتر شود، انگیزه مشارکت نیز آسیب بیشتری میبیند. اینجا مسئله امید اجتماعی اهمیت پیدا میکند.
با این حال، تصویر نسل جوان را نمیتوان در مجموعه مشکلات آن خلاصه کرد. تجربه سالهای اخیر نمونههای فراوانی از مشارکت جوانان در فعالیتهای اجتماعی را نشان داده است. در زمان وقوع بحرانهای طبیعی، بسیاری از جوانان برای کمک به آسیبدیدگان وارد میدان شدهاند. گروههای داوطلبانه برای جمعآوری کمک، آموزش کودکان، حمایت از خانوادههای نیازمند، حفاظت از محیطزیست و حل مسائل محلی شکل گرفتهاند. بخش بزرگی از این فعالیتها بدون تبلیغات گسترده و در مقیاسهای کوچک انجام میشود، اما همین کنشهای کوچک میتوانند پیوندهای اجتماعی را تقویت کنند.
مسئولیت اجتماعی از جایی آغاز میشود که انسان مسئله دیگری را مسئله خود بداند و برای کاهش رنج یا حل یک مشکل، بخشی از توان خود را به کار بگیرد. یک معلم که بدون دریافت هزینه به کودکی آموزش میدهد، جوانی که برای یک خانواده نیازمند خرید میکند یا گروهی که برای پاکسازی یک محله وقت میگذارد، هر کدام بخشی از همین فرهنگ را میسازند. این فرهنگ برای جامعهای مانند ایران اهمیت ویژهای دارد. با این حال، فشارهای اقتصادی میتوانند افراد را به سمت زندگی فردمحور سوق دهند و هر کس را بیشتر درگیر مسائل شخصی خود کنند.
جوانان در این عرصه ظرفیت قابل توجهی دارند، زیرا ارتباطات گسترده، توانایی شبکهسازی و آشنایی بیشتر با ابزارهای ارتباطی جدید به آنها امکان میدهد و ایدهها را سریعتر به حرکتهای جمعی تبدیل کنند. فضای مجازی نیز در این میان دو چهره متفاوت دارد. حجم بالای اخبار تلخ و تصاویر بحران میتواند حس خستگی و بیتفاوتی ایجاد کند. در مقابل، همین فضا امکان سازماندهی کمکهای مردمی، معرفی نیازمندان، آموزش عمومی و شکلگیری گروههای داوطلبانه را فراهم کرده است. یک فراخوان کوچک میتواند در مدت کوتاهی به جمعآوری کمک برای یک خانواده منجر شود.
نهادهای اجتماعی و عمومی نیز سهم مهمی در استفاده از این ظرفیت دارند. جوانان برای مشارکت واقعی به فرصت نیاز دارند. شنیده شدن، مسئولیت گرفتن، امکان ارائه ایده و مشاهده نتیجه تلاش، انگیزه مشارکت را افزایش میدهد. دانشگاهها، انجمنهای مردمنهاد، خیریهها، رسانهها و مجموعههای محلی میتوانند میدان بیشتری برای حضور نسل جوان ایجاد کنند. اعتماد اجتماعی از مسیر دستور و توصیه ساخته نمیشود. تجربه همکاری موفق، یکی از مهمترین پایههای شکلگیری اعتماد است.
خانواده نیز بخشی از این معادله است. فاصله میان نسلها زمانی بیشتر میشود که دغدغههای جوانان با معیارهای نسلهای گذشته سنجیده شود. شرایط اقتصادی، بازار کار، شیوه ارتباطات و انتظارات اجتماعی تغییر کردهاند و جوان امروز با مجموعهای از مسائل متفاوت زندگی میکند. رسانهها نیز در این میان مسئولیت مهمی دارند. روایت دائمی شکست و بحران، تصویری فرسوده از جامعه ایجاد میکند و فرصت دیدن ظرفیتهای مثبت را کاهش میدهد.
امید زمانی معنا پیدا میکند که جامعه در میان دشواریها، مسیرهایی واقعی برای حرکت پیدا کند. نسل جوان ایران امروز با پرسشهای دشواری درباره آینده روبهرو است، اما پاسخ این پرسشها تنها در دست خود جوانان قرار ندارد. جامعه باید فرصت مشارکت ایجاد کند، نهادها باید اعتماد کنند، خانوادهها باید گفتوگو را جدی بگیرند و رسانهها باید تصویری کاملتر از زندگی اجتماعی ارائه دهند. امید زمانی از یک احساس شخصی به یک نیروی اجتماعی تبدیل میشود که افراد احساس کنند در ساختن آینده سهم دارند.
دکتر مهدی کریمی تفرشی، پژوهشگر دیپلماسی اجتماعی
آسیانیوز
دیدگاه خود را بنویسید